Acesulfame K (E950) có mặt trong nước ngọt không đường, kẹo cao su, sữa chua, cà phê hòa tan và nhiều loại thuốc dạng siro. Bài viết giải thích Acesulfame K là gì, có hại cho sức khỏe không, mỗi ngày dùng bao nhiêu là an toàn, quy định sử dụng tại Việt Nam, cách dùng trong sản xuất và so sánh với các chất tạo ngọt khác.
Mục lục
Acesulfame K (Acesulfame Potassium, Acesulfame Kali) là một chất tạo ngọt tổng hợp có mã phụ gia quốc tế E950 (INS 950). Đây là muối kali của acesulfame, dạng bột kết tinh màu trắng, ngọt gấp khoảng 200 lần đường mía (sucrose) nhưng gần như không cung cấp năng lượng. Trong ngành thực phẩm Việt Nam, Acesulfame K thường được gọi tắt là đường ACK hoặc đường siêu ngọt.
| Tên gọi khác | Acesulfame Potassium, Acesulfame Kali, Ace-K, đường ACK, đường siêu ngọt |
| Mã phụ gia | E950 (INS 950) |
| Nhóm phụ gia | Chất tạo ngọt (chất ngọt tổng hợp) |
| Công thức hóa học | C4H4KNO4S |
| Khối lượng mol | 201,24 g/mol |
| Số CAS | 55589-62-3 |
| Ngoại quan | Bột kết tinh màu trắng, không mùi, vị ngọt |
| Độ ngọt | Khoảng 200 lần đường mía |
| Năng lượng | 0 kcal (cơ thể không chuyển hóa) |
| ADI (JECFA) | 0–15 mg/kg thể trọng/ngày |
Acesulfame K được nhà hóa học Karl Clauss (công ty Hoechst, Đức) phát hiện tình cờ vào năm 1967. Ngày nay, Acesulfame K được sản xuất công nghiệp bằng phản ứng tổng hợp từ các hóa chất cơ bản, sau đó trung hòa bằng kali để tạo muối, tinh chế và kết tinh thành bột trắng có độ tinh khiết cao. Trung Quốc hiện là nơi sản xuất Acesulfame K lớn nhất thế giới.

Acesulfame K ngọt gấp khoảng 200 lần đường mía, nên chỉ cần một lượng rất nhỏ đã tạo đủ vị ngọt. Sau khi ăn uống, Acesulfame K được hấp thu nhưng không bị cơ thể chuyển hóa và được thải nguyên vẹn qua nước tiểu, vì vậy không cung cấp calo và không làm tăng đường huyết.
Khác với Aspartame, Acesulfame K chịu nhiệt tốt (nóng chảy và phân hủy ở khoảng 225°C) và ổn định trong môi trường axit. Nhờ vậy, Acesulfame K dùng được trong bánh nướng, sản phẩm thanh trùng và nước ngọt có ga có pH thấp mà không mất vị ngọt.
Acesulfame K tan nhanh trong nước (khoảng 270 g/lít ở 20°C), ít tan trong cồn, nên rất thuận tiện khi pha chế đồ uống và siro.
Vị ngọt của Acesulfame K xuất hiện nhanh. Khi dùng riêng ở nồng độ cao, Acesulfame K có hậu vị hơi đắng. Vì vậy trong thực tế, Acesulfame K thường được phối trộn với Aspartame, Sucralose hoặc đường để vị ngọt tròn và gần đường mía hơn.
Đây là câu hỏi được tìm kiếm nhiều nhất về E950. Câu trả lời ngắn gọn: Acesulfame K được các cơ quan quản lý thực phẩm lớn trên thế giới và Bộ Y tế Việt Nam cho phép sử dụng, và được đánh giá là an toàn khi dùng trong giới hạn cho phép. Tuy nhiên, một số nghiên cứu vẫn đang được tiếp tục, và khuyến nghị chung là không nên lạm dụng chất tạo ngọt.
| Cơ quan | Đánh giá |
| JECFA (Ủy ban chuyên gia FAO/WHO về phụ gia thực phẩm) | Đặt lượng ăn vào hằng ngày chấp nhận được (ADI) là 0–15 mg/kg thể trọng |
| FDA (Mỹ) | Cho phép từ năm 1988, mở rộng thành chất tạo ngọt đa dụng trong thực phẩm từ năm 2003 |
| EFSA (châu Âu) | Cho phép với mã E950; đánh giá lại năm 2025 và xác định ADI 15 mg/kg thể trọng/ngày |
| Bộ Y tế Việt Nam | Được phép sử dụng theo Thông tư 24/2019/TT-BYT (INS 950), có mức tối đa cho từng nhóm thực phẩm |
Những lo ngại về ung thư chủ yếu xuất phát từ các nghiên cứu trên động vật vào thập niên 1970–1980, vốn bị đánh giá là có thiết kế chưa chặt chẽ. Các nghiên cứu sau này, trong đó có nghiên cứu của Chương trình Độc chất học Quốc gia Mỹ (NTP), không tìm thấy bằng chứng Acesulfame K gây ung thư. Hiện chưa có cơ quan quản lý nào xếp Acesulfame K vào nhóm chất gây ung thư. (Lưu ý: năm 2023, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế IARC xếp Aspartame – E951, chứ không phải Acesulfame K, vào nhóm 2B "có thể gây ung thư", đồng thời JECFA vẫn giữ nguyên ADI của Aspartame.)
Vì không bị chuyển hóa, Acesulfame K không làm tăng đường huyết, nên thường có trong sản phẩm "không đường" dành cho người cần kiểm soát lượng đường. Một số nghiên cứu trên chuột cho thấy Acesulfame K có thể làm thay đổi hệ vi khuẩn đường ruột, nhưng kết quả trên người chưa đủ để kết luận. Đây là lĩnh vực vẫn đang được nghiên cứu thêm.
Năm 2023, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị không nên dùng chất tạo ngọt không đường để kiểm soát cân nặng, vì về lâu dài chưa thấy lợi ích rõ ràng trong việc giảm mỡ cơ thể. Khuyến nghị này áp dụng chung cho các chất tạo ngọt (Acesulfame K, Aspartame, Sucralose, Stevia...), không phải là lệnh cấm, và không áp dụng cho người bệnh tiểu đường đang được bác sĩ hướng dẫn chế độ ăn.

ADI (Acceptable Daily Intake) là lượng một chất có thể ăn vào mỗi ngày, suốt đời, mà không gây hại đáng kể cho sức khỏe. Với Acesulfame K, ADI là 15 mg cho mỗi kg cân nặng mỗi ngày. Bảng dưới đây do Vĩnh Nam Anh tính sẵn theo cân nặng:
| Cân nặng | Lượng Acesulfame K tối đa mỗi ngày (theo ADI 15 mg/kg) |
| 20 kg (trẻ em) | 300 mg |
| 40 kg | 600 mg |
| 50 kg | 750 mg |
| 60 kg | 900 mg |
| 70 kg | 1.050 mg |
Trên thực tế, một lon nước ngọt không đường chỉ chứa vài chục đến khoảng 100 mg chất tạo ngọt, nên người dùng thông thường rất khó vượt ADI. Tuy vậy, trẻ em có cân nặng thấp, nếu uống nhiều nước ngọt "không đường" mỗi ngày, có thể đến gần ngưỡng này nhanh hơn người lớn.
Acesulfame K có mặt trong hàng nghìn sản phẩm trên thế giới, phổ biến nhất là:
Trên bao bì, Acesulfame K thường được ghi là "Chất tạo ngọt (950)", "Chất tạo ngọt tổng hợp (INS 950)", "Acesulfame kali", "Acesulfame K" hoặc "E950". Nhiều sản phẩm ghi kèm "(950, 951)" hoặc "(950, 955)", nghĩa là có phối trộn Acesulfame K với Aspartame hoặc Sucralose.

Phần này dành cho các nhà máy, xưởng sản xuất thực phẩm, đồ uống và dược phẩm.
Với độ ngọt khoảng 200 lần đường mía, lượng Acesulfame K tương đương về độ ngọt được tính như sau (Vĩnh Nam Anh tính theo tỷ lệ lý thuyết 1:200):
| Lượng đường mía muốn thay | Acesulfame K tương đương về độ ngọt |
| 1 kg | 5 g |
| 10 kg | 50 g |
| 100 kg | 500 g |
| 1 tấn | 5 kg |
Đây là quy đổi về độ ngọt. Đường còn tạo độ sánh, độ dày và cấu trúc cho sản phẩm, nên khi giảm đường thường phải bổ sung chất tạo cấu trúc như Maltodextrin, sorbitol, polydextrose... Lượng Acesulfame K sử dụng thực tế thường được nhà sản xuất tính trong khoảng vài trăm mg/kg sản phẩm và không được vượt mức tối đa quy định cho nhóm thực phẩm đó.

Các chất tạo ngọt thường được hỏi kèm Acesulfame K là E951, E952, E954, E955 và E960. Bảng so sánh nhanh:
| Mã | Tên | Độ ngọt so với đường mía | Bền nhiệt | ADI (JECFA, mg/kg) | Ghi chú |
| E950 | Acesulfame K | ~200 lần | Tốt | 0–15 | Hơi đắng ở liều cao, hay phối trộn |
| E951 | Aspartame | ~200 lần | Kém | 0–40 | Có phenylalanin, người bệnh PKU phải tránh |
| E952 | Sodium Cyclamate | ~30–50 lần | Tốt | 0–11 | Hay phối với Saccharin |
| E954 | Sodium Saccharin | ~300–500 lần | Tốt | 0–5 | Giá rẻ, vị kim loại ở liều cao |
| E955 | Sucralose | ~600 lần | Tốt | 0–15 | Vị gần đường, giá cao hơn |
| E960 | Steviol glycosid (cỏ ngọt) | ~200–300 lần | Tốt | 0–4 (tính theo steviol) | Nguồn gốc thực vật |
Tóm lại: 950 là Acesulfame K, 955 là Sucralose. Cả hai đều bền nhiệt, không calo, và thường được dùng cùng nhau. Xem thêm tổng quan các loại chất tạo ngọt trong bài Chất tạo ngọt tổng hợp – ứng dụng đa dạng trong thực phẩm.
Khi mua Acesulfame K cho sản xuất, nên chọn nhà cung cấp có hàng sẵn, nguồn gốc rõ ràng và đủ chứng từ. Vĩnh Nam Anh nhập khẩu trực tiếp đường siêu ngọt ACK – Acesulfame K (E950) từ các nhà sản xuất tại Trung Quốc theo container, quy cách thùng 25kg, có COA từng lô, CO, hóa đơn đầy đủ, luôn có sẵn hàng tại kho TP.HCM và giao toàn quốc.

Liên hệ nhận báo giá Acesulfame K:
E950 là mã phụ gia của Acesulfame K (Acesulfame Potassium), một chất tạo ngọt tổng hợp ngọt gấp khoảng 200 lần đường mía, không calo.
Chất tạo ngọt 950 được Bộ Y tế Việt Nam, FDA và EFSA cho phép sử dụng. Khi dùng trong giới hạn ADI 15 mg/kg thể trọng/ngày, E950 được đánh giá là an toàn. Không nên lạm dụng đồ uống, thực phẩm chứa nhiều chất tạo ngọt.
Đường ACK là tên gọi thông dụng trong ngành thực phẩm của Acesulfame K (E950). ACK không phải là đường thật mà là chất tạo ngọt tổng hợp.
Có. Acesulfame K, Acesulfame Potassium, Acesulfame Kali, Ace-K và đường ACK đều là cùng một chất. "Potassium" là tên tiếng Anh, "Kali" là tên tiếng Việt của nguyên tố K.
950 là Acesulfame K, 955 là Sucralose. Hai chất này thường được phối trộn với nhau trong nước ngọt và thực phẩm "không đường".
Acesulfame K không làm tăng đường huyết nên thường có trong sản phẩm dành cho người cần hạn chế đường. Người bệnh tiểu đường nên dùng theo hướng dẫn của bác sĩ và vẫn cần kiểm soát tổng lượng tinh bột, đường trong khẩu phần.
Các cơ quan quản lý cho phép dùng trong giới hạn ADI. Tuy vậy, phụ nữ mang thai nên hạn chế thực phẩm, đồ uống chứa nhiều chất tạo ngọt và hỏi ý kiến bác sĩ.
Acesulfame K không cung cấp calo. Tuy nhiên, WHO (2023) khuyến nghị không dùng chất tạo ngọt như một cách để giảm cân lâu dài, vì chưa thấy lợi ích rõ ràng.
Về độ ngọt, 1kg Acesulfame K tương đương khoảng 200kg đường mía. Trên thực tế cần bổ sung chất tạo cấu trúc vì Acesulfame K không tạo độ sánh như đường.
Không. Acesulfame K (INS 950) là phụ gia được phép sử dụng theo Thông tư 24/2019/TT-BYT, với mức tối đa quy định cho từng nhóm thực phẩm.
Tài liệu tham khảo